İlk kural: Geri aramadan önce durun
Telefon ekranında başka ülkeye ait bir kod görmek, aramanın otomatik olarak dolandırıcılık olduğu anlamına gelmez. Seyahat, uluslararası kargo, iş görüşmesi veya yurt dışındaki bir tanıdık da arıyor olabilir. Ancak numarayı tanımıyorsanız, özellikle arama bir kez çalıp kapandıysa, merakla geri aramak yerine önce kaynağı doğrulamak daha güvenlidir.
Arama kaydındaki ülke kodunu görmek yalnızca numaranın biçimi hakkında ipucu verir; arayanın gerçek kimliğini kanıtlamaz. Numara ekranda tanınmış bir kuruma benziyor olsa bile arayan kimliği taklit edilebilir. Görüşmede acele ettirme, korkutma, ödül vaadi, gizli işlem talebi veya doğrulama kodu isteme gibi işaretler varsa konuşmayı bitirin. Kurumun uygulamasındaki ya da resmî internet sitesindeki iletişim numarasını kendiniz bulun ve ayrı bir arama başlatın.
- Cevapsız aramayı yalnızca merak ettiğiniz için geri aramayın.
- SMS veya mesajla gelen bağlantıya dokunmayın.
- Tek kullanımlık şifreyi ve kart bilgilerini paylaşmayın.
- Telefonunuza uzaktan erişim uygulaması kurmayın.
- Kurum adını, arayanın verdiği numaradan bağımsız olarak doğrulayın.
Aramayı engelleyin, kaydı ise hemen yok etmeyin
Aynı numara tekrar arıyorsa telefon uygulamasındaki son aramalar listesinden numaranın ayrıntılarını açıp engelleme veya istenmeyen arama olarak bildirme seçeneğini kullanın. Menü adı Android üreticisine ve iOS sürümüne göre değişebilir. Engelleme çoğunlukla o numaranın sizi yeniden aramasını önler; farklı numaralardan gelen aramaları bütünüyle durdurmaz.
Şikâyet veya banka incelemesi gerekebileceğini düşünüyorsanız arama saatini, numarayı, gönderilen mesajı ve konuşmada kullanılan kurum adını not edin. Kişisel bilgilerinizi görünür kılan ekran görüntülerini herkese açık paylaşmayın. Dolandırıcılık şüphesinde kanıt olabilecek kayıtları düzenlemeyin; ilgili kurumun sizden hangi bilgiyi, hangi güvenli kanaldan istediğini sorun.
Bilinmeyen aramaları tamamen susturmak doğru mu?
Bilinmeyen arayanları sessize alma özelliği rahatlatıcı olabilir; ancak hastane, kurye, okul, iş görüşmesi veya acil bir iletişimi de kaçırabilirsiniz. Önce spam tanıma ve tekil numara engelleme seçeneklerini deneyin. Tam sessize alma kullanacaksanız sesli mesajı ve cevapsız arama listesini düzenli kontrol edin.
Ticari arama ile dolandırıcılık girişimini ayırın
Bir işletmenin kampanya amacıyla yaptığı sesli arama ile kimlik avı veya para talep eden dolandırıcılık aynı süreç değildir. Türkiye'de ticari elektronik ileti izinleri İleti Yönetim Sistemi üzerinden görüntülenip reddedilebilir. Kayıtlı bir marka size istemediğiniz pazarlama araması yapıyorsa İYS'deki izinlerinizi kontrol edin.
Arayan sizden para transferi, kart bilgisi, mobil bankacılık şifresi, SMS kodu veya kripto varlık işlemi istiyorsa konu yalnızca pazarlama izni değildir. Görüşmeyi kapatın, bankanızı kartın arkasındaki veya uygulamadaki resmî numaradan arayın. Hesabınızda işlem olduysa zaman kaybetmeden bankanın güvenlik birimine ve kolluk birimlerine başvurun.
- Pazarlama araması: İYS izinlerini ve ret hakkını kontrol edin.
- Şüpheli finans talebi: Bankayı bağımsız resmî kanaldan arayın.
- Hesap ele geçirilmesi: Parolayı güvenli cihazdan değiştirip açık oturumları kapatın.
- Tehdit veya maddi kayıp: Resmî başvuru ve suç duyurusu seçeneklerini değerlendirin.
Telefon ve hat ayarlarını güçlendirin
Telefon uygulamasının arayan kimliği ve spam koruması, operatörünüzün sunduğu istenmeyen arama hizmetleri ve işletim sistemi güncellemeleri birlikte çalışabilir. Yalnızca tanımadığınız bir uygulamanın bütün rehberinize ve arama geçmişinize erişmesine izin vermeyin. Arayan tanıma uygulaması kuracaksanız geliştiriciyi, izin listesini ve gizlilik politikasını okuyun.
SIM kartınız beklenmedik biçimde hizmet dışı kaldıysa, telefonunuza hat değişikliği mesajı geldiyse veya banka doğrulama SMS'leri kaybolduysa bunu sıradan spam arama olarak görmeyin. Operatörünüzü başka bir güvenli hattan arayarak SIM değişikliği ve hesap güvenliğini kontrol edin. E-posta ve bankacılık hesaplarında benzersiz parola ile çok faktörlü doğrulama kullanın.
Yedi adımlık hızlı müdahale planı
Tek bir cevapsız arama için paniğe gerek yoktur. Önemli olan geri arama ve bilgi paylaşma kararını doğrulamadan vermemektir. Aşağıdaki sıra, hem gereksiz korkuyu hem de aceleyle yapılan hatayı azaltır.
- Numarayı geri aramayın ve bağlantıya dokunmayın.
- Arama saatini ve varsa mesajı kaydedin.
- Numarayı cihaz üzerinden engelleyin ve spam olarak bildirin.
- Telefonun ve operatörün arama filtrelerini kontrol edin.
- Ticari iletiyse İYS izinlerinizi gözden geçirin.
- Kurum iddiasını resmî numaradan bağımsız olarak doğrulayın.
- Bilgi veya para verdiyseniz bankanıza ve resmî makamlara hemen başvurun.
